In de provincie Utrecht zijn 285 buitenplaatsen te vinden, hiermee heeft de provincie de grootste dichtheid aan buitenplaatsen van het land. Over deze buitenplaatsen, en natuurlijk vooral wat u allemaal kunt doen op en rond deze buitenplaatsen, vindt u alles van uw gading op deze plek.

De meeste mensen kennen de Stichtse Lustwarande en de Vechtstreek. De eerste buitenplaatszone bevindt zich op de zuidflank van de Heuvelrug tussen Utrecht en Rhenen. Het 17de eeuwse Slot Zeist en de kasteelmusea Huis Doorn  en Kasteel Amerongen zijn bekende buitenplaatsen in dit gebied. De tweede wordt gevormd door een smalle gordel van buitenplaatsen langs rivier De Vecht tussen Utrecht en Nigtevegt. Het waren met name de Amsterdamse kooplieden die hier in de 17de en 18de eeuw een buitenplaats als zomerverblijf stichtten. Kenmerkend voor dit gebied zijn de theekoepels aan het water.

Minder bekend maar zeker niet minder interessant is de Langbroekwetering, tussen Odijk en Wijk bij Duurstede. Dit gebied vormt de bakermat van ridderhofsteden en kastelen die vanaf midden van de 13de  eeuw zijn gesticht. Sommige daarvan zijn vanaf de 17de eeuw uitgegroeid tot buitenplaatsen, andere zijn in de 19de eeuw omgevormd tot romantische kasteeltjes waarvan Sandenburg en Beverweert in Langbroek mooie voorbeelden zijn. Daarnaast worden de volgende buitenplaatszones met een eigen karaker onderscheiden: de Amersfoortseweg, de Laagte van Pijnenburg, De Valleilandgoederen en de twee grote buitenplaatsgebieden Kasteel de Haar en Amelisweerd.

Wat is nu precies een buitenplaats?

Een buitenplaats is een monumentaal huis, dat één geheel vormt samen met de bijgebouwen en de tuin of het park dat er omheen ligt. Vanaf de zeventiende eeuw zijn er veel buitenplaatsen aangelegd. De rijken ontvluchtten de drukte en stank van de stad en brachten de zomermaanden graag door in de natuur. Deze rijke stedelingen kochten een mooi stuk grond, bij voorkeur aan het water om er vanuit de stad met de trekschuit gemakkelijk te kunnen komen. Soms stond er een hoeve of kasteelruïne, die werd verbouwd nadat de militaire rol van het kasteel was vervallen. Vaak ook werd op het stuk grond een nieuw landhuis gebouwd. Daarbij hoorde ook steeds vaker een prachtig aangelegde tuin in de Franse stijl, met symmetrische lanen en hagen, perken, vijvers, beeldengroepen en bloemborders die ingewikkelde patronen vormden.

Aan het einde van de 18de eeuw kwam er een vrijere natuuropvatting, en werden bij buitenplaatsen vaak parken aangelegd met slingervijvers, doorkijkjes op bruggetjes en gebouwtjes en mooie boomgroepen rondom gazons in 'natuurlijke' grillige vormen. Een stijl die de Engelse landschapsstijl wordt genoemd.

Een buitenplaats was in de eerste plaats bedoeld om te recreëren. De huizen drukten net zoals nu met een vakantievilla het geval is ook de status van de eigenaar uit. In veel gevallen werd het aangename met het nuttige verenigd en bracht de buitenplaats geld in het laatje omdat delen agrarisch werden gebruikt. Strikt genomen is het verschil tussen een landgoed en een buitenplaats is dat een buitenplaats geen economische functie heeft en een landgoed wel.

Belangrijk cultureel erfgoed

In de loop van de 20ste eeuw werden buitenplaatsen voor veel bewoners financieel een te zware last. Veel huizen zijn toen gesloopt. In andere gevallen kreeg het hoofdhuis een nieuwe bestemming als kantoor of conferentiecentrum. Ook werden soms villa's gebouwd in het bijbehorende park. Gelukkig is er ook nog veel bewaard. Er is de laatste jaren veel meer belangstelling voor de erfgoedwaarde van buitenplaatsen en worden huizen en parken weer als één geheel beschermd. Om extra aandacht voor dit belangrijke cultureel erfgoed te vragen, was 2012 uitgeroepen tot het Jaar van de Historische Buitenplaats.

Waarom een provinciale buitenplaatswebsite?

Deze website is opgezet om digitale cultuurhistorische en toeristische informatie over Utrechtse buitenplaatsen gezamenlijk te vinden op één website. Daarnaast zijn op deze site wandel- en fietsroutes te vinden die verschillende buitenplaatsen onderling verbinden. Met deze website wordt informatie over kastelen, ridderhofsteden en buitenplaatsen in de provincie Utrecht op een centrale plaats en op toegankelijke wijze bij elkaar gebracht.

Zelf de buitenplaats beleven!

Er zijn het hele jaar door verschillende dingen te zien, doen en te beleven bij de historische buitenplaatsen. Veel buitenplaatsen zijn ook een museum waar rondleidingen kunnen worden gevolgd, en speciale activiteiten worden georganiseerd. Klik hier voor alle activiteiten

Maar natuurlijk kunt u ook zelf op pad gaan en op en rond de buitenplaats uw eigen programma en uw eigen uitstapje uitstippelen. Lees hier verder 

Meer weten?

Van alle Utrechtse buitenplaatsen is informatie beschikbaar. De buitenplaatsen in particulier bezit zijn vaak nog bewoond. Andere buitenplaatsen zijn in handen van een vereniging of stichting en hebben soms een nieuwe bestemming gekregen als vergader- en evenementenlocatie, zorginstelling, kantoor of gemeentehuis. Ten slotte is er een categorie buitenplaatsen die is ingericht als museum waar rondleidingen kunnen worden gevolgd.



Youtube

Facebook

Twitter