$currentPage/titel

Krijgen vijf meer dan levensgrote schilderijen een nieuwe stek

Nadat de laatste bewoner van Broekhuizen vertrok stond het buitenhuis zeven jaar leeg. Met subsidie van het Rijk is de buitenzijde in 2008 gerenoveerd. De nieuwe eigenaar wil nu ook de binnenzijde aanpakken om er een exclusief hotel/restaurant met trouwlocatie te beginnen. In de geschiedenis van Broekhuizen spelen geschilderde behangsels een grote rol. De vijf grote figuurschilderijen, ook wel aangeduid met 'zaalsieraden', hingen vroeger in de oranjerie. In de jaren '60 van de vorige eeuw werden ze er weggehaald en sindsdien liggen ze opgerold in een depot. Vanwege hun kwetsbaarheid mogen ze nog maar één keer uitgerold worden; namelijk om gerestaureerd te worden en daarna voorgoed een nieuwe plek te krijgen op Broekhuizen.

In 1906 ging het oorspronkelijke kasteel Broekhuizen, gebouwd tussen 1793 en1796, in vlammen op. De oorzaak van de brand was vermoedelijk een lampje dat met een gordijn in aanraking kwam. Twee maanden later begon de toenmalige eigenaar M.I. ridder Pauw van Wieldrecht al met de herbouw. In 1909 was het nieuwe kasteel Broekhuizen gereed. Het was bijna een letterlijke kopie van het oude gebouw, met als grootste verschil dat nieuwe en brandveilige bouwmaterialen, zoals gewapend beton, werden gebruikt.

Biljartkamer in de oranjerie

W.J. Laqui, De verloren zoon. Bron: Kasteel BroekhuizenDe bijzondere oranjerie, op ongeveer 50 meter van het huis, is bij de brand in 1906 gelukkig gespaard. Waar de meeste oranjerieën maar één verdieping hebben, bestaat die op Broekhuizen uit drie bouwlagen. In enkele kamers aan de oostkant werden de planten gehouden en in een ander deel woonde de tuinman. Het meest ongewoon is echter de derde functie: een biljartkamer met vijf beschilderde doeken aan de wanden. Willem Joseph Laqui, geboren in 1738 nabij Keulen en overleden in 1798 in Kleef, is de schilder van die doeken. Laqui startte zijn schilderscarrière met het schilderen naar voorbeeld van oude meesters, ook schilderde hij interieurs en huiselijke taferelen. De vijf 'zaalsieraden' in de oranjerie hebben weer een heel ander onderwerp: het zijn scènes uit toneelstukken van de Franse schrijver Voltaire (1694-1798). Het zijn olieverfschilderingen op doek met een afmeting van maar liefst 2,70 bij 3,50 meter per stuk. Eén daarvan is de 'Wedergevonden zoon', een blijspel in vijf bedrijven. De berouwvolle verloren zoon Alardus (helemaal links) keert terug bij zijn vader Ernestes (rechts met rode sjaal). De andere vier doeken zijn treurspelen, waaronder 'Alzire of de Amerikanen' dat zich afspeelt in de 16de eeuw tijdens de overheersing van de Spanjaarden.

Zaalsieraden op drift

De biljartkamer in de oranjerie situatie1967. Bron: RCEDe oranjerie verkeerde halverwege de 20ste eeuw in een slechte staat, er waren zelfs geruchten dat het gebouw zou worden afgebroken. In opdracht van de toenmalige Rijksinspecteur voor Roerende Monumenten zijn de schilderingen toen weggehaald. De verf begon al te bladderen en ook zaten er gaten en scheuren in die met plakkers werden dichtgeplakt. Nu liggen ze veilig opgeborgen bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed te wachten op een nieuwe bestemming. Het verhaal wil dat deze schilderingen oorspronkelijk niet voor de oranjerie waren gemaakt. Het is ook niet erg voor de hand liggend: een oranjerie dient immers als overwinterplek voor planten. Ook de manier waarop lichtinval en schaduwen zijn geschilderd, komt niet overeen met de natuurlijke inval via de vensters van de oranjerie. Doorgaans werd in die tijd juist rekening gehouden met dit soort lichteffecten als er in opdracht voor een specifieke plek werd geschilderd. Om die redenen is het waarschijnlijk dat de oranjerie pas later de functie van biljartkamer heeft gekregen en dat de schilderingen van een andere plek afkomstig zijn. Waarschijnlijk is Cornelis Jan van Nellesteyn (1759-1832), de toekomstige eigenaar van Broekhuizen, de opdrachtgever. In 1787 heeft hij zich al eens met zijn gezin door Laqui laten portretteren. Deskundigen gaan er vanuit dat de vijf doeken eigenlijk voor zijn huis aan de Drift 25 in Utrecht waren bedoeld en dat Van Nellesteyn bij de verkoop van dit pand in 1807 de schilderingen heeft overgebracht naar Broekhuizen.

Terug op Broekhuizen

De huidige eigenaar wil de schilderingen weer terugbrengen op Broekhuizen. Echter niet in de oranjerie, maar in het kasteel zelf. Hier krijgen ze volgens hem een betere plek dan ze ooit hebben gehad: er is meer ruimte en bovendien maken ze het 18de-eeuwse karakter en uistraling van dit gebouw compleet. De afbeelding geeft een indruk hoe de ruimte waar ze komen te hangen eruit gaat zien.

Impressie toekomstige schilderijenzaal Broekhuizen. Bron: Braaksma & Roos architectenbureauMet een nieuwe bestemming straks als hotel/restaurant en trouwlocatie komt er een einde aan de zeven jaar durende leegstand. "Het is de bedoeling dat het licht weer aan gaat op Broekhuizen", aldus de eigenaar.

 

 

Literatuur en websites

Catharina L. van Groningen en G. Heinen, Kasteel Broekhuizen, Leersum 2003.

Braaksma & Roos architectenbureau, Kasteel Broekhuizen, Leersum. Studie voor het herplaatsen van de beschilderde doeken van W.J. Laqui, Den Haag 2012.

Over W.J. Laqui in de digitale versie van Van der Aa e.a., Biographisch Woordenboek der Nederlanden,1852-1878.

Richard Harmani, Notitie betreffende de vijf geschilderde behangsels Willem Joseph Laquy uit Broekhuizen, Amsterdam 2012.

Website kasteel Broekhuizen

 



Youtube

Facebook

Twitter