$currentPage/titel

Fietsen en wandelen in Langbroekwetering

Een ieder kent wel de buitenplaatsgordel aan de Vecht, langs plaatsen als Maarssen, Breukelen, Nieuwersluis en Loenen. Ook de Stichtse Lustwarande, op de zuidflank van de Heuvelrug tussen Utrecht en Amerongen, spreekt tot de verbeelding. Een gebied dat misschien iets minder bekend is, en een kleine twintig kastelen bevat, is Langbroekwetering. De streek leent zich uitstekend voor het maken van fiets- en wandeltochten.

Kasteel Lunenburg. Bron: Kastelen in Nederland, John WennipsVanaf de 12de eeuw werden er op grote schaal ontginningsprojecten gestart in het moerassige gebied tussen Odijk en Wijk bij Duurstede. Om het water te kunnen afvoeren werd de Langbroekerwetering gegraven. Het nieuwe gebied was in trek. De bisschop van Utrecht of de Domproost, de tweede man in rang van het bisdom Utrecht na de bisschop, gaf er kleine stukjes land uit aan invloedrijke Utrechtse heren. Zij bouwden er stenen torens omgeven door een gracht. De opzet van deze woontorens is simpel: het gaat om een vierkante of rechthoekige bakstenen toren met een doorsnede van 8 tot 10 meter, met een daaromheen een gracht die bescherming bood. Het is niet helemaal duidelijk waarvoor de woontorens precies werden gebruikt. De torens waren niet erg comfortabel om in te wonen, maar goed verdedigbaar waren ze ook niet. Het is mogelijk dat ze als statussymbool fungeerden. Soms zijn de woontorens later uitgebreid met een zaal en nog later met een meer comfortabele woonvleugel zoals bij kasteel Lunenburg uit 1339.

Sommige kastelen in dit gebied werden in de 16de en 17deeeuw ook wel aangeduid als 'ridderhofstad', een begrip dat verband hield met de vrijstelling van belastingheffing. Om hiervoor in aanmerking te komen moest het gebouwencomplex de uiterlijke kenmerken hebben van een ridderwoning. Dat betekende bijvoorbeeld dat er sprake moest zijn van een versterkt huis omgeven door een gracht en voorzien van een ophaalbrug. Om politiek en bestuurlijk invloed te kunnen uitoefenen, moesten veel eigenaren eerst verbouwen. Een van de eisen om deel uit te kunnen maken van de Stichtse Ridderschap was het bezit van een ridderhofstad. En via de Ridderschap kon men zitting nemen in het provinciale bestuur, de Staten van Utrecht.

Een aantal kastelen en ridderhofsteden in Langbroekwetering is in de 17de en 18de eeuw uitgegroeid tot buitenplaats, andere zijn in de eerste helft van de 19de eeuw tot romantische kasteeltjes omgevormd.

Van kruiskozijn naar spitsboogvenster

Kasteel Hindersteyn. Bron: Kastelen in Nederland, Albert Speelman

Een voorbeeld van een transformatie van woontoren tot romantisch kasteel is het begin 14de- eeuwse Sandenburg. Toen mr. C.Th. baron van Lynden van Sandenburg het bezit in 1850 erfde, gaf hij de opdracht om het huis uit te breiden. De Utrechtse architect S.A. van Lunteren ontwierp toen een gebouw van twee bouwlagen met hoektorens met kantelen. In dezelfde periode werd een park in landschapsstijl met hek, portierswoning, oranjerie en stal toegevoegd in dezelfde stijl als het huis. Hindersteyn heeft een soortgelijke verandering doorgemaakt. De omstreeks 1300 gebouwde vierkante woontoren stond tot 1647 op zichzelf omgeven door een dubbele gracht. In dat jaar werd een poortgebouw gebouwd en een woonvleugel tegen de woontoren geplaatst. In 1841 heeft Philip Julius Baron van Zuylen van Nijvelt de woontoren hersteld en een aanbouw laten verijzen in neogotische stijl. Het belangrijkste kenmerk daarvan is dat de kruiskozijnen, ook in de woontoren, werden vervangen door spitsboogvensters.

Nepkantelen op Beverweerd. Bron: Arjan den Boer

Ook bij kasteel Beverweert wordt het oudste deel gevormd door een rechthoekige woontoren, dit maal uit de 2de helft van de 13de eeuw. Tussen 1835 en 1862 werd het kasteel door de Utrechtse architect Christiaan Kramm gemoderniseerd en verfraaid in opdracht van het echtpaar Van Heeckeren-Hope. Het middeleeuwse uiterlijk van het kasteel werd omgevormd in een strak regelmatig landhuis. Een aardig detail is dat om het romantische karakter te behouden nepkantelen zijn toegevoegd.

 

Kastelenroutes

Er zijn verschillende wandel- en fietsroutes die langs deze en andere kastelen in Langbroekwetering voeren:

Fietsen

Wandelen

Websites en literatuur

Langbroekwetering op Wikipedia

Website Ridderhofstad Hindersteyn

Heimerick Tromp en Toita Henry-Buitenhuis (red.), Historische buitenplaatsen in particulier bezit, Utrecht 1991, pp. 140, 143-144.

B. Olde Meierink, G. van Baren en R.G. Bosch van Drakestein (red) [et al.], Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht, Utrecht 1995, pp. 41-50 pp. 132-137.

B. Olde Meierink en F. Vogelzang, Een toekomst voor verdwenen verleden. Kasteelplaatsen in de Provincie Utrecht, Wijk bij Duurstede 2010.

 



Youtube

Facebook

Twitter